Die mynbousektor, ‘n belangrike pilaar van Suid-Afrika se ekonomie, het ‘n tegniese resessie betree na ‘n inkrimping in die eerste kwartaal van 2025.
Dit is volgens Hugo Pienaar, hoofekonoom by die Minerale Raad van Suid-Afrika (MCSA), wat uitgelig het dat die bedryf se produksie vir die tweede agtereenvolgende kwartaal afgeneem het.
Mynbou dra aansienlik by tot die Suid-Afrikaanse ekonomie en het ongeveer 6% van die land se nominale BBP in die eerste drie kwartale van 2024 uitgemaak.
Stats SA-data toon verder dat die sektor ook ‘n belangrike bron van werk is, verantwoordelik vir ongeveer ‘n halfmiljoen formele werksgeleenthede.
Die mynbousektor is ook ‘n sleuteldrywer van belastinginkomste en buitelandse valuta-verdienste, wat dit van kritieke belang maak vir die land se welstand.
Binnelandse en globale faktore het egter gelei tot langdurige stagnasie en afname in Suid-Afrika se mynbousektor.
Stats SA het onthul dat die reële BBP-groeimomentum in die eerste kwartaal van 2025 verswak het namate die ekonomie met slegs 0.1% kwartaal-op-kwartaal (k-o-k) uitgebrei het.
Dit was swakker as die afwaarts hersiene 0.4% BBP-toename wat in die vierde kwartaal van 2024 aangeteken is.
Ten spyte van die merkbare verslapping in groeimomentum, was die werklike uitkoms bo die Bloomberg-markkonsensus dat reële BBP-groei tot stilstand gekom het en geen groei in die eerste kwartaal ervaar het nie.
Die ekonomie het breë swakheid getoon, met ses uit tien hoofsektore wat oor die eerste kwartaal gekrimp het, terwyl vier verhoogde aktiwiteit getoon het.
Onder die sektore wat gekrimp het, het mynbou die swakste in die eerste kwartaal gevaar. In reële terme het die mynbou-BBP met ‘n merkbare 4.1% kwartaal-tot-kwartaal gedaal. Die afname alleen het 0.2 persentasiepunte van die totale BBP afgetrek.
Vervaardiging het ook die ekonomie geweeg met ‘n 2%-inkrimping, terwyl landbou die sterpresteerder was, met ‘n uitbreiding van 15.8% en ‘n bydrae van 0.4 persentasiepunte tot BBP-groei.
Benewens sy onmiddellike produksiesyfers, het die mynbousektor ook kommerwekkende tekens in winsgewendheid getoon.
“Stats SA se bruto bedryfsurplusdata, ‘n breë maatstaf van winsgewendheid, het die druk waaronder mynwerkers verkeer, uitgelig,” het Pienaar verduidelik.
“Hierdie swakheid het gekom ten spyte van ‘n kwartaal-tot-kwartaal styging van 1.3% in die SA Reserwebank se uitvoerkommoditeitsprysindeks, ondersteun deur ‘n volgehoue styging in die goudprys.”
Met ander woorde, selfs verbeterende pryse kon nie mynbouwinste verhoog nie, hoofsaaklik as gevolg van swak produksie en uitset.
Daardie swak produksie, veral in platinumgroepmetale (PGM’s), was hoofsaaklik te wyte aan ongunstige weerstoestande vroeg in die jaar.
“Swaar reën in die noordelike provinsies het PGM-mynbou in Januarie en Februarie ontwrig,” het Pienaar gesê.
“Hierdie weerverwante probleme het ook die uitset in chroom, goud en boumateriaal beïnvloed.
Alhoewel hierdie ontwrigtings beduidend was, was hulle tydelik. Dit dui daarop dat ons ‘n mate van herstel in die tweede kwartaal kan sien.” Selfs indiensnemingskoste dui op ‘n verlangsaming in momentum.
Terwyl die vergoeding van mynwerkers met 2.6% jaar-tot-jaar in die eerste kwartaal gestyg het, was dit heelwat laer as die 3.9% groei wat in nie-mynbousektore gesien is.
Die sektor se uitdagings het ook beleggersvertroue geteister. “Reële private sektorbeleggings het in vier van die laaste vyf kwartale afgeneem,” het Pienaar gesê.
“Dit weerspieël lae sakemoraal, wat ‘n belangrike rede is vir die algehele trae BBP-groei in Suid-Afrika.”
Vooruitskouend is ‘n beskeie herstel in mynbou-uitsette waarskynlik op die kort termyn namate weerstoestande normaliseer. Pienaar het egter gewaarsku dat dieper strukturele probleme die bedryf steeds sal terughou.
“Onmededingende elektrisiteitspryse, voortdurende beperkings in spoor- en hawelogistiek, en globale handelsspanning sal die tempo van herstel beperk,” het hy gesê. Meer belangrik, Pienaar het die behoefte aan beleidshervorming beklemtoon.
“Vir mynbou om te groei en die breër ekonomie te ondersteun, benodig Suid-Afrika ‘n meer ondersteunende en beleggersvriendelike regulatoriese omgewing,” het hy gesê.
Die Minerale Raad hersien die konsepwetsontwerp op die Ontwikkeling van Minerale Hulpbronne en tree in gesprek met die Departement van Minerale en Petroleumbronne.
Die doel is om ‘n raamwerk te skep wat eksplorasie, die ontwikkeling van nuwe myne en die langtermyn volhoubaarheid van bestaande bedrywighede sal aanmoedig.
“Dit is noodsaaklik om die volle potensiaal van Suid-Afrika se minerale rykdom te ontsluit, en om die sektor as ‘n dryfveer van hoër ekonomiese groei en werkskepping te posisioneer,” het Pienaar gesê.
BusinessTech
