Cyril Ramaphosa het die Wysigingswetsontwerp op Algemene Intelligensiewette in wet onderteken, wat volgens hom ‘n grondslag sal vorm vir hervormings aan Suid-Afrika se intelligensiedienste.
Die wysigingswet wysig die Wet op Nasionale Strategiese Intelligensie van 1994, die Wet op Intelligensiedienste van 2002 en die Wet op Oorsig oor Intelligensiedienste van 1994.
Onder ander hervormings, ontbind die nuwe wet die huidige Staatsveiligheidsagentskap as ‘n nasionale regeringsdepartement en vervang dit met twee afsonderlike departemente.
Die nuwe departemente is:
Die Buitelandse Intelligensiediens (FIS) wat verantwoordelik sal wees vir die insameling van buitelandse intelligensie om geleenthede en bedreigings vir Nasionale Veiligheid te identifiseer, en
Die Binnelandse Intelligensie-agentskap (DIA) wat verantwoordelik sal wees vir teen-intelligensie sowel as die insameling van binnelandse intelligensie om bedreigings vir nasionale veiligheid te identifiseer.
Die wette maak bepalings dat beide die departemente gepaard sal gaan met verbeterde toesig en aanspreeklikheid, het die Ramaphosa gesê.
Die wysigingswet herstig ook die Suid-Afrikaanse Nasionale Akademie vir Intelligensie (SANAI) en Intelligensie-opleidingsinstituut vir beide binnelandse en buitelandse intelligensievermoëns.
Die wye wysigings implementeer die aanbevelings van die 2018 presidensiële hoëvlak-hersieningspaneel oor die staatsveiligheidsagentskap (SSA) en die geregtelike kommissie van ondersoek na bewerings van staatskaping, korrupsie en bedrog in die openbare sektor—ook bekend as die Zondo-kommissie.
Die wet spreek ook kommer aan oor grootmaat-onderskepping deur intelligensiedienste van internetverkeer wat Suid-Afrika binnekom of verlaat deur nuwe maatreëls in te stel, insluitend magtiging binne die intelligensiedienste en hofoorsigte van sodanige onderskepping.
Die wet maak voorsiening daarvoor dat die administrasie, finansiële bestuur en uitgawes van intelligensiediensentiteite binne die bestek van die toesig van die Gesamentlike Staande Komitee oor Intelligensie is.
Die komitee is ’n veelpartykomitee van die Parlement wat openbare klagtes oor die intelligensiedienste verwerk en hul finansies en bedrywighede monitor.
Die nuut uitgevaardigde wysigings bied ook groter outonomie vir die Inspekteur-Generaal van Intelligensie en die Nasionale Intelligensie-koördineringskomitee (NICOC) om administratiewe en funksionele besluite te neem.
Alhoewel baie die ondertekening van die nuwe wette verwelkom het, was hulle nie sonder omstredenheid en opposisie nie.
Verskeie groepe in die burgerlike samelewing het kommer uitgespreek oor potensiële oorreik en die regering te veel mag gee om te spioeneer en die privaatheid van burgers in te dring.
Daar was ook kommer oor vae of breë definisies in die wette, wat die staat oënskynlik uitgebreide magte sou gee om enigiemand aan indringende toesig te onderwerp in die naam van “nasionale veiligheid”.
