Suid-Afrika se minister van openbare werke, Dean Macpherson, sê hy beplan om ‘n staatsbeheerde maatskappy te skep wat die regering se eiendomsportefeulje sal bestuur en private investering in infrastruktuurprojekte sal lok.
Die staat is die land se grootste eiendomseienaar met sowat 88 000 geboue en 5 miljoen hektaar grond wat saam na raming R155 miljard werd is. Macpherson se departement sal ook maatskappye wat nie verpligtinge nakom nie, swartlys.
Jare van verwaarlosing en korrupsie en het daartoe gelei dat geboue – baie in die middel van groot stede – oorgeneem is deur plakkers wat deur gewapende bendes afgepers word, of verlaat word.
Die minister se langtermynplan is om die regering se besittings bymekaar te sit in ‘n portefeulje wat die grondslag lê vir die skepping van ‘n staatsmaatskappy.
“Ons moet regtig ophou om openbare werke as ‘n departement van slegte geboue te sien en ons moet onsself sien as ‘n ekonomiese diensleweringseenheid,” het Macpherson in ‘n onderhoud gesê.
“Ons gaan ’n bateboek skep wat honderde miljarde rande werd is wat moontlik verhandel kan word, moontlik vir aandele verkoop kan word of skuld vir maatskaplike infrastruktuur kan insamel.”
Die departement van openbare werke en infrastruktuur soek advies by ontwikkelingsfinansieringsinstellings oor hoe om ‘n entiteit met sterk bestuurstrukture op die been te bring en inkomste en wins uit die bates te genereer, het hy gesê.
Tog sal die voorstel byvoeg tot die lys van meer as 120 maatskappye wat deur die regering bestuur word. Die meeste daarvan is nutteloos.
Die regering se oproep in November vir private maatskappye om hom te help om 16 vervalle geboue in eThekwini – die munisipaliteit wat die hawestad Durban insluit – te laat herleef, is nou uitgebrei om 31 terreine landwyd in te sluit.
Die plan word beskou as ‘n proeflopie om die verval om te draai en ‘n inkomste uit staatsbates te genereer, het Macpherson gesê.
Meer as 650 maatskappye het belangstelling uitgespreek om die geboue te laat herleef, wat saam na raming R1,4 miljard werd is, het die minister gesê.
Die departement verwag dat private firmas sowat R10 miljard in die projek sal belê en ‘n jaarlikse inkomste – in die vorm van huur of ’n winsaandeel – van minstens R200 miljoen sal kry, het hy gesê.
Macpherson, wat aan die Demokratiese Alliansie behoort – die land se tweede grootste party – is in Junie in sy pos aangestel toe ‘n regering van nasionale eenheid die amp aangeneem het ná die verkiesing van 29 Mei nie ‘n regstreekse wenner opgelewer het nie.
Die minister, as hy ‘n volle vyf jaar termyn in die pos kry, verwag dat die departement teen die volgende nasionale verkiesing “baie anders” sal lyk.
Terwyl Cyril Ramaphosa, ‘n lid van die African National Congress, gevra het dat die land in ‘n konstruksieterrein omskep word om ‘n ekonomie te versterk wat vir meer as ‘n dekade met gemiddeld minder as 1% per jaar uitgebrei word, word vordering deels gestuit deur ‘n gebrek aan projekontwikkeling en uitvoeringskundigheid in munisipaliteite.
“Die werklike krisis in infrastruktuur is in plaaslike regerings,” het Macpherson gesê. Hy het gevalle genoem waar munisipaliteite geld wat vir infrastruktuur geoormerk is, aan die regering teruggee aangesien hulle nie die vermoë het om die werke uit te voer nie.
Sommige plaaslike regerings het in die drie maande tot Desember minder as 40% van infrastruktuurtoelaes wat aan hulle toegestaan is, bestee, volgens die Nasionale Tesourie-data.
Om hierdie kwessies aan te pak, loods die departement ‘n ‘aanneem-‘n-munisipaliteit’-inisiatief met vier plaaslike regerings wat deur verskillende politieke partye regoor die land bestuur word.
Volgens die reëling sal amptenare van openbare werke effektief lopende projekte oorneem om te verseker dat dit doeltreffend en doeltreffend gelewer word, het hy gesê.
“Ek sou graag wou sien dat ons oorgaan sodat daar ‘n enkele punt van toegang en uitvoering op infrastruktuur is. So jy het nie hierdie soort gemengde sak resultate nie,” het hy gesê.
