Die dood van 14 lede van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) in die Demokratiese Republiek van die Kongo (DRK) het ‘n hewige debat ontketen oor die rede vir die soldate se ontplooiïng na die land.
Daar is verskeie bewerings dat die SANW nie op ‘n vredesending was wat deur die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) goedgekeur is nie, maar eerder in die streek was om sakebelange te beskerm.
Ingesluit by die bewerings is bewerings dat president Cyril Ramaphosa sakebelange in die DRK het en daar is bespeigelinge dat die weermag ontplooi is om die belange van politici en diegene na aan hom te beskerm.
Rwandese president Paul Kagame se woordvoerder, Yolande Makolo, het Dinsdag ‘n beroep op Ramaphosa gedoen om skoon te kom oor sy persoonlike belange in mynbou in die DRK. Makolo het Ramaphosa uitgedaag om Suid-Afrikaners die waarheid oor sy mynboubelange in die DRK te vertel.
Verlede jaar het die nuuswebwerf ‘The Great Lake Side Eye’ berig dat die SANW-sending in DRK in die land was om sakebelange te beskerm.
Die webwerf het berig dat Ramaphosa op soek was na toegang tot die mynbou-kern, ‘wat Suid-Afrikaanse troepe aangespoor het om die M23-rebelle, met die gevolglike burgerlike ongevalle, te bestry ter wille van die beveiliging van mynterreine’.
Ramaphosa se spesiale gesant, Jeff Radebe, was getroud met Bridgette Motsepe, die president van die Suid-Afrikaanse Mynbou-ontwikkelingsvereniging, wat ook die suster van Tshepo Motsepe (Ramaphosa se vrou) is.
Radebe se swaer, Patrice Motsepe, is een van Afrika se mynbou-miljardêrs.
Lindy Heinecken het dekades lank navorsing gedoen oor die Suid-Afrikaanse weermag in vredesoperasies en het onderhoude gevoer met honderde soldate oor hul ervarings en die uitdagings tydens ontplooiing. Sy gee haar insigte soos volg.
Die land is deel van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskapsending in die Demokratiese Republiek van die Kongo (SAMIDRC), wat troepe van Malawi en Tanzanië insluit. Hierdie ontplooiing het gevolg op goedkeuring deur die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap in Mei 2023, in reaksie op die verslegtende veiligheidsituasie in die ooste van die DRK. Die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag lei die sending.
Hulle mandaat is om die DRK-regering, ‘n lid van die SAOG-groep van 16 lede, te ondersteun in die herstel van vrede, veiligheid en stabiliteit. Die feit dat die mandaat bepaal dat dit is om die DRK-regering te ondersteun in die bekamping van gewapende groepe wat vrede en veiligheid in die oostelike DRK bedreig, impliseer dat dit nie ‘n vredesmissie is nie.
Die regsgrondslag vir die ontplooiing lê in die SAOG Mutual Defense Pact, (2003), wat bepaal dat enige gewapende aanval wat teen een van die State Partye gepleeg is, as ‘n bedreiging vir streekvrede en veiligheid beskou sal word en met onmiddellike kollektiewe aksie teëgestaan sal word.
Die mandaat gee hulle die verantwoordelikheid om burgerlikes te beskerm, gewapende groepe te ontwapen en te help om die wapenstilstandsooreenkoms van Augustus 2024 tussen die DRK en Rwanda te implementeer, wat deur Angola bemiddel is as deel van die Luanda-proses. Hierdie ooreenkoms het ten doel gehad om ‘n veiliger omgewing te verskaf en kritieke infrastruktuur te beskerm om die veilige lewering van humanitêre hulp te verseker. Dit is in ooreenstemming met die Verenigde Nasies se verantwoordelikheid om slagoffers van volksmoord, oorlogsmisdade, etniese suiwering en misdade teen die mensdom te beskerm.
Kortom, Suid-Afrikaanse soldate – saam met Malawiërs en Tanzaniërs – is in die DRK om die Kongolese weermag by te staan in die bekamping van die gewapende groepe en om burgerlikes teen geweld en menseregtevergrype te beskerm.
Suid-Afrikaanse soldate is goed opgelei en het in talle vredesoperasies gedien. Hul uitgebreide ontplooiing beteken dat hulle waardevolle ondervinding opgedoen het. Hulle is byna sedert die ontstaan in 1999 deel van die VN se Stabiliseringsending in die DR Kongo, Monusco.
Monusco-magte is steeds teenwoordig in die DRK, maar besig om te onttrek. Kongolese president Félix Tshisekedi het versoek dat hulle vertrek weens hul vermeende ondoeltreffendheid.
IOL en DefenceWeb
